Η Ιπποκρατική Φιλοσοφία από μια άλλη Οπτική
Ειδέναι τι εστίν άνθρωπος.
(Να γνωρίσουμε τι
είναι ο άνθρωπος.)
Η δε διάνοια παρ ’ αυτής λάβουσα ύστερον εις αληθείην
ήγαγεν.
(Ο Νους λαμβάνοντας
-από τη φύση- τις μορφές των αντικειμένων οδηγεί τελικά στην αλήθεια.)
Όσα γαρ την των ομμάτων όψιν εκφεύγει, ταύτα τη της γνώμης
όψει κεκράτηται.
(Όσα ξεφεύγουν από
την όραση των ματιών, αυτά συλλαμβάνονται από την όραση του πνεύματος.)
Ιπποκράτης
Σε έναν κόσμο που βυθίζεται στο
χάος, στην δυστυχία, στη μιζέρια, στον πόνο και στην ανθρώπινη απαξίωση, φωνές
από το παρελθόν που αν και με τη γραμμική λογική θεωρούνται ότι προέρχονται από
το παρελθόν, στην πραγματικότητα είναι φωνές του παρόντος και του μέλλοντος,
μας υπενθυμίζουν ότι ο Άνθρωπος είναι μια πνευματική ύπαρξη η οποία αναζητά με
πάθος την Ελευθερία, την Αυτογνωσία, την Αγάπη και την Ευτυχία μέσα στην ζωή
και την Ύπαρξη του. Αυτή η εσωτερική φλόγα είναι ζωντανή σε κάθε έμψυχο ον που
με σφοδρότητα την αναζητά μέσα του. Η φαινομενικά ισχυρή και προοδευτική
επιστήμη καταρρέει αξιολογικά κάτω από το πρίσμα της Ανθρώπινης Όρασης.
Χάνει την ανθρωποκεντρική της
δυναμικότητα καθώς οι αληθινοί σκοποί της εν τέλει δεν εξυπηρετούν καθόλου την
Ανθρώπινη Υπόσταση. Είναι καιρός να στραφούμε σε Εκείνους που παρατήρησαν σε
βάθος την Ανθρώπινη Ύπαρξη, παρατηρώντας με εκλεπτυσμένο και Ολοφάνερο τρόπο
την φυσιολογία της ανθρώπινης ψυχής και τη βαθύτερη ολότητα του ανθρώπινου
όντος ως ψυχοσωματική ολότητα. Μια από τις μεγάλες μορφές της Αρχαιότητας ήταν
ο πατέρας της Ιατρικής, Ιπποκράτης ο Κώος που με περισσή ανθρωπιά, αξιοπρέπεια,
καλοσύνη και γλυκύτητα έσκυψε προς τον ασθενή άνθρωπο και του έδωσε θεραπεία
πρώτα ψυχική και έπειτα σωματική.
Με όπλο του την παρατήρηση, με
βαθιά αίσθηση του ανθρώπινου σώματος και χωρίς σύγχρονα εργαλεία έκανε
παρατηρήσεις που σήμερα φαντάζουν αδιανόητες. Για τον Ιπποκράτη η παρατήρηση, η
θέληση, η φαντασία και η διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη φύση ήταν αρκετή για
να βρει τις απαντήσεις. Το πρωτοποριακό, ανθρωπιστικό και επιστημονικό του
πνεύμα άφησαν ανεξίτηλα τα σημάδια του Νου του πάνω στην Επιστήμη της Ιατρικής
και γι’ αυτό δικαίως θεωρείται ως ο πατέρας της Ιατρικής και ως εκείνος που
ξε-θεμελίωσε την δεισιδαιμονία που επικρατούσε για τις νόσους με την κοφτερή
και επιστημονική λογική του και με το αστείρευτο πνεύμα του θεμελίωσε τις
βάσεις της επιστημονικής παρατήρησης, του πειράματος και των διάφορων
επιστημονικών μεθόδων.
Ο Ιπποκράτης συνέδεσε την
επιστήμη και την φιλοσοφία ως ενοποιημένες οντότητες και όχι ως ξέχωρα και
διαφορετικά πεδία. Είχε την ευτυχία να διαδεχθεί μια σειρά έξοχων φιλοσόφων,
όπως ο Αναξίμανδρος, ο Πυθαγόρας, ο Αλκμαίων, ο Ηράκλειτος ο Εμπεδοκλής, ο Αναξαγόρας κ.λ.π., οι οποίοι
πέρα από τη διερεύνηση των φαινομένων της φύσης είχαν επεκταθεί και στην διερεύνηση
των ανθρώπινων φαινομένων και ειδικότερα στα θέματα που αφορούν την υγεία του
ανθρώπινου όντος και να εξηγήσουν την φύση του με βάση τη λογική.
Ήταν η αρχή της αποδέσμευσης της
Ιατρικής από την θαυματουργία και τις δεισιδαιμονίες και το άνοιγμα προς την
παρατήρηση και μελέτη της ανθρώπινης φυσιολογίας με μια κριτική και λογική
ματιά που βασίζεται στην παρατήρηση και στη λογική τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων
της παρατήρησης. Ο Γαληνός χαρακτηρίζει τον Ιπποκράτη ως τον «Πρώτον απάντων
των ιατρών και των φιλοσόφων αληθέστατον και κρίνειν ικανώτατον». Η
διορατικότητα του Ιπποκράτη τον έκαναν αμέσως να αντιληφθεί την άμεση σχέση που
έχει ο φιλοσοφικός στοχασμός με την επιστήμη της Ιατρικής.
Μελετώντας τον άνθρωπο, το
περιβάλλον και την μεταξύ τους σχέση συνειδητοποίησε ότι όλα τα προβλήματα που
ο άνθρωπος αντιμετωπίζει δεν ανήκουν μόνο στους τομείς της επιστήμης αλλά
εκτείνονται στην εσώτερη σφαίρα που είναι ο ψυχολογικός και πνευματικός κόσμος
του ανθρώπινου όντος.
Η φιλοσοφική υποδομή είναι για τον
Ιπποκράτη απαραίτητο εφόδιο του αληθινού ιατρού. Γι’ αυτό ακριβώς ο Ιπποκράτης
συνιστά στους ιατρούς να ανάγουν τη φιλοσοφία στην Ιατρική και την Ιατρική στη
φιλοσοφία, διότι ένας φιλοσοφημένος ιατρός είναι άρτιος και προσεγγίζει τη
θεότητα: «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος».
Αυτή την αντίληψη την υιοθέτησε
και ο Γαληνός ο οποίος αναφέρει σε ένα δοκίμιο του: «Ότι άριστος Ιατρός και
φιλόσοφος».
Ο Ιπποκράτης μελέτησε βαθιά την
Φύση και με μεγάλη διεισδυτικότητα κατανόησε ότι το κάθε τι στη φύση τείνει
προς την τέλεια αρμονία. Ο ίδιος διακήρυξε την ανάγκη της σπουδής της φύσεως.
Στο έργο Περί Ιερής Νούσου αναφέρει ότι τα Πάντα γίνεται δι ’ ανάγκην θείην.
Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη τα πάντα είναι θεία και τα πάντα είναι ανθρώπινα.
Διέκρινε ότι οι δυνάμεις της φύσης προσπαθούν να διατηρήσουν μια τάξη, μια
ισορροπία. Στο έργο Περί Διαίτης Α’ 11 γράφει ότι: « Φύσιν δε πάντων θεοί
διεκόσμησαν… οκόσα δε θεοί έθεσαν, αιεί ορθώς έχει». Δηλαδή τη φύση των
πραγμάτων (των όντων) την έχουν ρυθμίσει οι θεοί. Όσα καθιέρωσαν οι θεοί είναι
πάντοτε καλώς καθιερωμένα.
Η αντίληψη ότι η φύση είναι ένας
ζωντανός οργανισμός, μια ενεργός δύναμη και οντότητα, δεν είναι ξένη προς τους
αρχαίους πολιτισμούς. Ειδικότερα οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν αντιληφθεί και ο
Ιπποκράτης είχε τονίσει ότι η φύση είναι ο μεγάλος Δάσκαλος του ανθρώπου, ο
αλάνθαστος οδηγός του ερευνητή και αυτό το βλέπουμε στο έργο Περι Ευσχημοσύνης
όπου γράφει ότι « Ηγεμονικώτατον η φύσις».
Η φύση δεν διδάσκεται τίποτα από
κανένα. «Φύσιες πάντων αδίδακτοι» (Περί Τροφής 39).Συνεχίζοντας βλέπουμε ο
Ιπποκράτης να έρχεται σε μια διαφωτιστική ανακάλυψη στην οποία αναφέρει ότι η
φύση χωρίς καμιά προεκπαίδευση και καμία διαφώτιση κάνει ό,τι πρέπει. «Φύσιες
νούσων ιητροί… απαίδευτος η φύσις εούσα και ου μαθούσα τα δέοντα ποιέει» (Περί
Επιδημιών Στ’, ε,1). Ο Ιπποκράτης διαπιστώνει την επάρκεια της φύσης και το
γεγονός ότι η γη έχει παντοειδείς και αναρίθμητες δυνάμεις (θρεπτικές).
Σε αυτό το σημείο μπορούμε να
δούμε την αντίληψη που είχαν οι αρχαίοι Έλληνες και άλλοι πολιτισμοί για την
θεραπευτική ιδιότητα της γης, τη λεγόμενη γείωση (earthing) κάτι που η σύγχρονη
επιστήμη αρχίζει δειλά δειλά να εξοικειώνεται και να μελετά. Στο Περί Νούσων
διαβάζουμε: «έχει γαρ η γη εν εωυτή δυνάμιας παντοίας και αναρίθμους».
Ο Ιπποκράτης δεν είχε μόνο μια
ανθρωποκεντρική προσέγγιση στην επιστήμη της Ιατρικής αλλά είχε επίσης
καταφέρει να συγχωνεύσει μαζί με αυτήν και την βιοκεντρική προσέγγιση των
πραγμάτων ιδιαίτερα στα έργα του Περί Αέρων Υδάτων Τόπων και Περί Τόπων κατ’ Ανθρώπων.
Ειδικότερα το έργο Περί Αέρων Υδάτων Τόπων θεωρείται ως ένα από τα σπουδαιότερα
βιβλία της Ιπποκρατικής Συλλογής. Η βιοκλιματολογία και η κλιματοπαθολογία, η
μετεωροβιολογία και η μετεωροπαθολογία ξεπήδησαν μέσα από τις γραμμές του
συγγράμματος τούτου και μας αφήνει άφωνους με την βαθιά διείσδυση και
παρατηρητικότητα των φαινομένων της φύσης αλλά και της σχέσης που έχει με την
ανθρώπινη φυσιολογία και υγεία. Διέβλεψε τον συνδετικό κρίκο που υπάρχει μεταξύ
ανθρώπου και φύσης.





